حداقل قطر سوراخ در برش ورق یکی از پرسشهایی است که معمولاً تا وقتی قطعه بریده نشده به آن فکر نمیشود. طراح در نرمافزار سوراخ دو میلیمتری روی ورق ضخیم میگذارد و در کارگاه معلوم میشود که سوراخ یا گرد درنمیآید، یا لبهاش ذوب و ناصاف است، یا اصلاً باز نمیشود. فاصلهی سوراخ تا لبهی ورق و تا خط خم هم همینقدر مهم است.
در این مطلب قاعدههای سرانگشتی رایج را برای طراحی سوراخ و شیار در قطعات ورقی مرور میکنیم. این اعداد راهنمای اولیهاند و مقدار نهایی همیشه باید با کارگاه برش و بر اساس جنس، ضخامت و روش برش هماهنگ شود. سوراخهای دقیق در قطعات ورقی معمولاً با برش لیزر ایجاد میشوند.
چرا سوراخ کوچک در ورق ضخیم مشکلساز است؟
در روشهای حرارتی مثل لیزر، برش هر سوراخ با سوراخکاری اولیه (پیرسینگ) شروع میشود و سپس پرتو مسیر دایره را طی میکند. وقتی قطر سوراخ نسبت به ضخامت ورق خیلی کوچک باشد، گرما در فضای کوچکی متمرکز میشود، مذاب بهخوبی خارج نمیشود و نتیجه سوراخی ناگرد، مخروطی یا با لبهی ذوبشده است. گاهی تکهی وسط سوراخ هم جدا نمیشود و در جای خود جوش میخورد.
قاعدهی سرانگشتی قطر سوراخ نسبت به ضخامت
یک قاعدهی رایج در طراحی قطعات ورقی این است که قطر سوراخ کمتر از ضخامت ورق نباشد. در فولاد معمولی با برش لیزر، گاهی سوراخهای کمی کوچکتر از ضخامت هم ممکن است، اما کیفیت آن همیشه قابل اطمینان نیست و برای استیل و آلومینیوم معمولاً محافظهکاری بیشتری لازم است.
| وضعیت | راهنمای کلی |
|---|---|
| سوراخ معمولی در فولاد | قطر حدوداً برابر یا بیشتر از ضخامت ورق |
| استیل و آلومینیوم | قطر بزرگتر از ضخامت برای اطمینان از کیفیت |
| شیار و برش باریک | عرض شیار دستکم برابر ضخامت ورق |
| سوراخ دقیق برای پین یا یاتاقان | برش کوچکتر و تکمیل با دریل یا برقو |
اگر سوراخی باید دقیقاً اندازه باشد، مثل محل پین یا بوش، رایج است که ابتدا سوراخ کمی کوچکتر بریده و سپس با ماشینکاری به اندازهی نهایی رسانده شود.
فاصلهی سوراخ تا لبهی ورق
سوراخی که خیلی نزدیک به لبهی قطعه باشد، یک باریکهی ضعیف میان خود و لبه باقی میگذارد. این باریکه در اثر گرمای برش تاب برمیدارد، هنگام حمل خم میشود و در قطعات باربر ممکن است زیر نیرو پاره شود. قاعدهی سرانگشتی این است که فاصلهی لبهی سوراخ تا لبهی ورق دستکم برابر ضخامت ورق باشد و برای سوراخهایی که پیچ یا بار میگیرند، بیشتر از این در نظر گرفته شود.
فاصلهی بین دو سوراخ
همین منطق برای فاصلهی دو سوراخ مجاور هم صادق است. سوراخهای خیلی نزدیک به هم، علاوه بر ضعیف کردن ورق، گرمای زیادی در یک ناحیه جمع میکنند و احتمال تاب برداشتن را بالا میبرند. در طرحهای پرسوراخ مثل ورقهای مشبک، ترتیب برش و پخش گرما اهمیت زیادی دارد. مطلب علت تاب برداشتن ورق در برش لیزر این موضوع را بیشتر توضیح میدهد.
فاصلهی سوراخ تا خط خم
اگر قطعه پس از برش خمکاری میشود، سوراخهایی که نزدیک خط خم قرار دارند در اثر کشیده شدن ماده تغییر شکل میدهند و بیضی میشوند. فاصلهی لازم به ضخامت ورق و شعاع خم بستگی دارد؛ بهعنوان یک راهنمای کلی، فاصلهی لبهی سوراخ تا خط خم چند برابر ضخامت ورق در نظر گرفته میشود. اگر سوراخ ناچار باید نزدیک خم باشد، گاهی سوراخ پس از خمکاری ایجاد میشود یا یک شیار آزادسازی کمک میکند.
اثر روش برش بر کیفیت سوراخ
- لیزر: سوراخهای تمیز و دقیق در ورقهای نازک تا متوسط؛ در ورقهای ضخیم، سوراخ ممکن است کمی مخروطی شود.
- واترجت: بدون اثر حرارتی و مناسب برای جنسهای حساس؛ کوچکترین قطر به قطر جت و ضخامت بستگی دارد. اطلاعات بیشتر در صفحهی برش واترجت.
- پلاسما و هوابرش: برای سوراخهای کوچک دقیق مناسب نیستند و سوراخهای کوچک معمولاً با دریل تکمیل میشوند.
سوراخ برای رزوه و پیچ
اگر سوراخ باید رزوه شود، قطر آن باید با قطر متهی پیش از قلاویز هماهنگ باشد، نه با قطر اسمی پیچ. در ورقهای نازک که طول رزوه کافی نیست، مهرهی پرسی یا جوشی گزینهی محکمتری است. اگر پس از برش رنگ کورهای انجام میشود، ضخامت رنگ را هم در نظر بگیرید یا سوراخهای حساس را از رنگ محافظت کنید.
یک مثال ساده
فرض کنید براکتی از ورق فولادی به ضخامت ۵ میلیمتر طراحی کردهاید که چهار سوراخ برای پیچ دارد و یک لبهی آن خم میشود. با قاعدههای بالا، قطر سوراخها نباید کمتر از حدود ۵ میلیمتر باشد؛ بنابراین سوراخ ۴ میلیمتری که در نقشه آمده، بهتر است به اندازهی بزرگتری تغییر کند یا پس از برش با دریل ایجاد شود. فاصلهی لبهی هر سوراخ تا لبهی ورق هم دستکم حدود ۵ میلیمتر و برای سوراخهای باربر بیشتر در نظر گرفته میشود. سوراخی که در نقشه فقط ۳ میلیمتر با خط خم فاصله دارد، تقریباً حتماً پس از خم تغییر شکل میدهد و باید دورتر قرار بگیرد یا پس از خمکاری ایجاد شود.
این مثال نشان میدهد که بازبینی سادهی نقشه با چند قاعدهی کلی، پیش از ارسال به کارگاه، میتواند جلوی دوبارهکاری را بگیرد.
چکلیست طراحی سوراخ در قطعات ورقی
- قطر سوراخ نسبت به ضخامت ورق کافی باشد.
- فاصلهی سوراخ تا لبه و سوراخهای مجاور رعایت شود.
- فاصلهی سوراخ تا خط خم بررسی شود.
- سوراخهای دقیق برای تکمیل با ماشینکاری مشخص شوند.
- سوراخهای رزوهای با قطر متهی مناسب طراحی شوند.
- اثر ضخامت پوشش بر سوراخهای حساس در نظر گرفته شود.
جمعبندی
رعایت چند قاعدهی ساده دربارهی قطر سوراخ، فاصله تا لبه و فاصله تا خط خم، از بسیاری از مشکلات ساخت جلوگیری میکند. این قاعدهها نقطهی شروع هستند و جنس، ضخامت و روش برش میتوانند آنها را تغییر دهند؛ پس پیش از نهایی کردن نقشه، آن را با کارگاه بررسی کنید. برای ارسال نقشه و دریافت راهنمایی، از صفحهی ثبت سفارش استفاده کنید.
سوالات متداول
کوچکترین سوراخی که با لیزر بریده میشود چقدر است؟
به جنس و ضخامت ورق بستگی دارد. قاعدهی رایج این است که قطر سوراخ کمتر از ضخامت ورق نباشد. در استیل و آلومینیوم معمولاً محافظهکاری بیشتری لازم است.
فاصلهی سوراخ تا لبهی ورق چقدر باشد؟
بهعنوان راهنمای کلی، فاصلهی لبهی سوراخ تا لبهی ورق دستکم برابر ضخامت ورق در نظر گرفته میشود و برای سوراخهایی که بار یا پیچ میگیرند بیشتر از آن.
چرا سوراخ نزدیک خط خم بیضی میشود؟
در خمکاری، ماده در ناحیهی خم کشیده و فشرده میشود. سوراخی که در این ناحیه باشد همراه با ماده تغییر شکل میدهد. باید با فاصلهی کافی از خط خم طراحی شود.